De voorraden
aan fossiele brandstoffen
We mogen uiteraard al erg blij
zijn indien de petroleum- en aardgasvoorraden nog 100 jaar
zullen meegaan. Over die eindige voorraden is, vooral sinds
het eerste "Rapport van de Club van Rome", al zoveel
geschreven, dat het niet de moeite lijkt er verder op door
te bomen. De voorraden zijn in ieder geval eindig, dus op
een bepaald moment zullen we het zonder moeten stellen. En
gezien dit een waar rampscenario is voor de zovele toepassingen
van fossiele brand- en grondstoffen, waarbij de omschakeling
in heel wat gevallen op zware technologische problemen kan
stuiten, lijkt het alvast zinvol om waar mogelijk reeds tot
vervanging over te gaan. Zaak van een echt tekort zolang mogelijk
uit te stellen.
De vervanging van aardgas door
brandhout binnen de huishoudelijke verbranding is natuurlijk
gezien de aardgasvoorraden in Nederland minder gunstig voor
de betalingsbalans. Anderzijds nadert het einde van deze uitzonderlijke
konkurrentiële positie van Nederland met rasse schreden.
De conclusie van het rapport ‘Nationale energieverkenningen
1990-2015’, dat de aardgasvoorraden in Nederland na 2015
onvoldoende zullen zijn om de energiebehoeften te dekken,
is daarbij uitzonderlijk relevant. Het rapport besluit dat
invoer van aardgas uit ondermeer Rusland dan een noodzaak
wordt. België is voor fossiele brandstoffen nagenoeg
volledig op het buitenland aangewezen.
Is er wel voldoende bos ?
Hout als hernieuwbare brandstof
is er voor eeuwig, indien we dat tenminste belangrijk genoeg
vinden. Indien we de houtverbranding in goede toestellen als
de verwarming van de toekomst vooropstellen, dan blijft de
vraag naar het benodigde bosareaal uiteraard logisch. Het
"Fossil Free Energy Scenario" van Greenpeace gaat inzake de
huishoudelijke verwarming overigens duidelijk uit van een
ver doorgevoerde energiebesparing
door isolatie
enerzijds en een efficientere verwarmingsapparatuur met een
toenemende betekenis voor zonne-energie en bio-brandstoffen
anderzijds. Een definitief antwoord geven op de vraag naar
de produktiecapaciteit aan brandhout voor de huishoudelijke
verwarming is evenwel niet zo eenvoudig en zou een makro-economische
studie van formaat vergen. Elke inschatting moet dus eerder
als indicatief worden gezien.
Het planetaire niveau
Reeds 2 miljard mensen op deze
planeet, of een kleine helft van de wereldbevolking, zijn
vandaag totaal van energie uit biomassa
afhankelijk. Voor 80 % van de bevolking in de ontwikkelingslanden
is hout de belangrijkste energiebron. Het totale wereldenergieverbruik
bedraagt ongeveer 9.000 miljoen T steenkoolequivalent, waarvan
ongeveer 2.250 miljoen T steenkoolequivalent aan verwarming
wordt besteed.
Ongeveer 30 % v/h landoppervlak
op aarde is bedekt met bossen. De gemiddelde jaarlijkse opbrengst
daarvan, bij duurzame winning, zou volgens de FAO jaarlijks
6,6 miljard m3 hout kunnen opbrengen, of iets meer
dan 1 m3 per inwoner. Deze gemiddelde (duurzame)
jaaropbrengst aan hout zou omgerekend 3.300 miljoen T steenkoolequivalent
opleveren en volstaat dus blijkbaar wel om de warmtebehoefte
op wereldschaal te dekken (2.250 miljoen T). Overeenkomstig
het verbrandingsrendement in moderne houtkachels (85-95
%) volstaat die éne m3 per inwoner per jaar
in ieder geval voor de huishoudelijke verwarming in een gematigd
klimaat als dat van Nederland of Belgie. In koudere landen
zal men beduidend meer hout behoeven, maar daar staat tegenover
dat het gros van de wereldbevolking in tropische en subtropische
klimaten leeft, die nauwelijks verwarming nodig hebben.
Belangrijk maar nog niet ingerekend
binnen deze berekening is de huidige verspilling van brandhout
en de invloed van relatief eenvoudige economische en technologische
innovaties binnen dit verbruik :
- Volgens een studie uitgevoerd in
het bosrijke Canada, zou de behoefte aan hout voor huishoudelijke
verwarming voor 84 % kunnen gedekt worden door het gebruik
van houtafval afkomstig van de reeds bestaande houtverwerking,
die er wel buitengewoon hoog is natuurlijk.
- De open vuren die in de ontwikkelingslanden
algemeen gebruikt worden om op te koken, vertonen een
verbrandingsrendement van slechts 6 à 8 %, wat
met eenvoudige middelen al zeer sterk kan worden verhoogd.
- Maar ook in zogenaamd ontwikkelde
landen worden nog veel open haarden gebruikt, waarbij
al snel 90 % van de geproduceerde warmte via de schoorsteen
verloren gaat. Vele oudere kachels verbruiken dubbel zoveel
brandhout als hun moderne tegenhangers.
- Een belangrijk ander element is de
efficiënte produktie van houtskool, die ongeveer
20 % van de houtproduktie opslorpt. Bij de het vandaag
meest gebruikte proces in de ontwikkelende landen gaat
75 tot 90 % van de verbrandingsenergie verloren.
Mondiaal gezien lijkt het gebruik
van hout als basisbrandstof voor de verwarming dus best mogelijk
binnen een beleid van duurzame houtwinning. En dit zelfs indien
de wereldbevolking nog sterk groeit, wat enerzijds gewoon
een eigen oplossing moet krijgen, maar anderzijds een faktor
is waar moet mee rekening gehouden worden voor de komende
decennia.
Het bos in Nederland en België
We hebben natuurlijk al erg
veel van onze bosvoorraad vernietigd ten voordele van de landbouw,
de wegenbouw, de industrie, enz.... In Nederland is slechts
9,1 % van de totale oppervlakte nog bebost, overeenkomstig
zo’n 335.000 ha. In Vlaanderen is dat ook 9 %, globaal
in België 20,4 % en in Duitsland 30,1 %. Anderzijds liggen
vele bossen vol met rottend hout.
In principe gaat het evenwel
om de vraag welke strategie wordt gevolgd. Kiest een land
als Nederland of Belgie ervoor om de (goede) verbranding van
hout te stimuleren, dan moet ze ook op het niveau houtaanvoer
een passend beleid voeren. Met de landbouwoverschotten in
gedachten zou het een logische strategie zijn, meer landbouwgrond
voor de energieproduktie te voorzien.
Een land als Nederland of Belgie
zou, in geval er toch een houttekort zou ontstaan, gemakkelijk
brandhout uit de buurlanden of zelfs uit Scandinavië
kunnen aanvoeren. Dit is in ieder geval minder ver dan de
petroleum die we uit het Midden Oosten, Venezuela, enz.. importeren
en het aardgas dat zelfs Nederland binnen minder dan 20 jaar
zal moeten importeren uit Rusland, Algerije, enz… Een
kooldioxide-belasting op fossiele brandstoffen zou de prijs
van brandhout konkurrentieler kunnen maken, ook bij import.
De invoer van brandhout op lange
termijn zal de betalingsbalans van Nederland of Belgie dus
niet negatief beïnvloeden. De verhoging van de eigen
brandhoutreserves, naast de opbouw van de produktiecapaciteit
binnen andere duurzame energiebronnen, is op termijn zelfs
de enige mogelijkheid om de energieproductie enigzinds binnenshuis
te houden. Een liefst tijdelijke invoer van brandhout uit
de omliggende landen, want zover als Rusland moet dan zeker
niet gezocht worden, is daarbij een mogelijkheid om de omschakeling
te helpen verwezenlijken. De marktprijsfluctuaties zullen
bij verhoogd brandhoutgebruik een dergelijke evolutie overigens
ook vanzelf teweeg brengen.
Milieu-impakt bij de winning
van brandhout
Eerst en vooral moet duidelijk
zijn dat de kans gering is dat brandhout uit tropische regenwouden
ooit in Europa zou worden ingevoerd. De landen die ons direkt
omringen - eventueel met hulp uit de Scandinavische landen
- bieden voldoende produktiecapaciteit. In tegenstelling tot
bij de houtwinning voor de bouwsektor is er geen kwaliteitsverschil
met tropisch hout en de transportkosten bij tropisch hout
zouden te zwaar gaan doorwegen op de veel lagere marktwaarde
van brandhout.
Wanneer we hier over houtkap
hebben gaat het dus om de Europese normen terzake. Duurzame
bosbouw is dan ook troef, hoewel daarvan verschillende definities
bestaan, van kaalslag met herbebossing achteraf tot de echt
selectieve houtkap. Pure kaalslag is eerder uitzonderlijk
in Europa.
Voor de kwaliteit van het bos,
voor de diversiteit aan dier- en plantengemeenschappen, is
selectieve houtkap uiteraard de beste keuze. Het is dan ook
duidelijk dat dit het streefdoel moet zijn. Vast staat dat
globaal gezien de selectieve houtkap niet minder hout opbrengt
dan kaalslag. Wel integendeel. Selectieve houtkap is anderzijds
wel duurder in de uitvoering en dat is meteen ook de voornaamste
rem op de toepassing ervan.
Ook bij een korrekt uitgevoerde
selectieve houtkap blijft een nefaste invloed op het bosleven
bestaan, vooral onder de vorm van destructie van het woonmilieu
van soorten die dode bomen verkiezen, lawaaihinder en betreding.
Deze invloed is nogal vergelijkbaar met deze van de recreatie
en beide bosfuncties zijn vrij eenvoudig te combineren. Commerciële
selectieve houtkap kan uiteraard niet in natuurreservaten,
hoewel ook daar de selectieve houtkap als beheersmaatregel
(ondermeer om arme bodems arm te houden) veelvuldig wordt
toegepast.
Meer bos en duurzame bosbouw
moet
Vraag is dus welke de invloed
zou zijn op het Nederlandse of Belgische bos van een beleid
dat het gebruik van brandhout voor de huishoudelijke verwarming
zou stimuleren. Eerst en vooral betekent dit meer bos, door
overheidsmaatregelen die de omschakeling van land- naar bosbouw
zouden aantrekkelijk maken en door een stijging van de brandstofprijs
met hetzelfde gevolg. Maar wat zou de invloed zijn op de kwaliteit
van het bestaande bos ? De houtkap zou kunnen toenemen in
de bossen die vandaag reeds voor commerciële doeleinden
als houtkap en recreatie worden ingezet. En als de markt gewoon
zijn gang mag gaan zou dit zeker niet leiden tot een meer
selectieve houtkap. De overheid moet dus, indien ze het gebruik
van brandhout stimuleert, ook de bosbouw verder reglementeren
en meer bepaald de selectieve houtkap tot norm maken. Een
hogere brandhoutprijs (of een gesubsidiëerde bosbouw)
laat deze duurdere bosbouwmethode ook toe.
Het lijkt aldus politiek aan
te bevelen dat de overheid een stimulering van het brandhoutverbruik
ten nadele van het aardgasverbruik, zou koppelen aan een uitbreiding
van het bosbestand en een strengere bosbouwreglementering.
Zonder deze stimulering van het brandhoutverbruik liggen een
uitbreiding van het bosbestand en een strengere bosbouwreglementering
waarschijnlijk verder af. Hoe hoger de economische waarde
van het bos, hoe groter de kans dat dit het bos ook ten goede
komt.
MILIEU
samenvatting
- broeikaseffect - energiebronnen
- toekomst van biomassa - toekomst
van het bos - brandhout kwaliteit
- rookgas kwaliteit - zure
regen - levenscyclus - milieubewuste
stooktips - normen en wetten
|
